Tanzanit – właściwości, trwałość, kolor, jakość i zastosowanie w biżuterii

Tanzanit jest niebiesko-fioletową odmianą zoisytu i jednym z najbardziej charakterystycznych kamieni kolorowych współczesnego jubilerstwa. Jego wygląd może zmieniać się w zależności od kierunku obserwacji i rodzaju oświetlenia – od bardziej niebieskiego po wyraźnie fioletowy.

Tanzanit wyróżnia się również pochodzeniem. Jest wydobywany komercyjnie tylko w jednym rejonie świata – w okolicach Merelani w północnej Tanzanii.

Przy wyborze konkretnego kamienia warto zwrócić uwagę przede wszystkim na kolor, nasycenie, przejrzystość, szlif, wymiary, pleochroizm oraz rodzaj ewentualnej obróbki. Ważna jest również świadomość, że pod względem trwałości tanzanit wymaga większej ostrożności niż szafir czy rubin.

Artykuł jest częścią poradnika zakupu biżuterii ABGOLD.

Czym jest tanzanit?

Tanzanit jest przezroczystą, niebiesko-fioletową odmianą minerału o nazwie zoisyt.

Jego nazwa pochodzi od Tanzanii – kraju, w którym odkryto złoża tego kamienia. Komercyjne wydobycie tanzanitu jest związane z rejonem wzgórz Merelani w północnej części kraju.

Kamień został odkryty stosunkowo niedawno, bo w drugiej połowie lat 60. XX wieku, dlatego jego historia w nowoczesnym jubilerstwie jest znacznie krótsza niż historia szafiru, rubinu czy szmaragdu.

Mimo tego intensywna niebiesko-fioletowa barwa i charakterystyczne właściwości optyczne sprawiły, że tanzanit szybko stał się jednym z rozpoznawalnych kamieni kolorowych.

Dlaczego tanzanit zmienia kolor?

Jedną z najważniejszych cech tanzanitu jest pleochroizm – właściwość powodująca, że kamień może prezentować różne barwy w zależności od kierunku, z którego jest obserwowany.

W naturalnym krysztale zoisytu mogą występować różne składowe barwy widoczne w różnych kierunkach krystalograficznych. W oszlifowanym tanzanicie najczęściej obserwujemy przede wszystkim połączenie niebieskiego i fioletowego.

Na wygląd kamienia wpływa również oświetlenie. W chłodniejszym świetle tanzanit może wydawać się bardziej niebieski, natomiast w cieplejszym oświetleniu mocniej mogą ujawniać się odcienie fioletowe i purpurowe.

Dlatego ten sam tanzanit może wyglądać nieco inaczej w świetle dziennym, sklepowym i domowym. Przy wyborze warto obejrzeć kamień w kilku warunkach oświetleniowych.

Jaki kolor tanzanitu jest najbardziej ceniony?

Kolor jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na wartość tanzanitu.

Najwyżej cenione są zwykle kamienie o intensywnej i dobrze nasyconej barwie fioletowoniebieskiej lub niebieskofioletowej.

Jasne, pastelowe tanzanity są częściej spotykane i zazwyczaj bardziej dostępne cenowo. Mogą być bardzo atrakcyjne, ale wizualnie dają delikatniejszy efekt niż głęboko nasycone kamienie.

Ostateczny wybór pozostaje również kwestią preferencji. Jedna osoba może szukać mocniejszego szafirowego błękitu, a inna kamienia z wyraźniejszą fioletową tonacją.

Czy większy tanzanit ma intensywniejszy kolor?

W przypadku tanzanitu wielkość kamienia i nasycenie barwy są ze sobą wyraźnie powiązane.

Głębokie, mocno nasycone kolory częściej występują w większych tanzanitach, natomiast mniejsze kamienie zwykle prezentują jaśniejsze i delikatniejsze odcienie.

Nie oznacza to jednak, że większy tanzanit automatycznie będzie lepszy. Nadal należy ocenić jego nasycenie, ton, przejrzystość, szlif oraz rzeczywisty wygląd od góry.

Przy porównywaniu dwóch kamieni nie warto więc kierować się wyłącznie masą w karatach.

Jak trwały jest tanzanit?

Tanzanit osiąga około 6–7 w skali Mohsa. Jest więc wyraźnie bardziej podatny na zarysowania niż szafir lub rubin, które osiągają 9 Mohsa.

Ważniejsza od samej twardości jest jednak jego odporność na uderzenia. Tanzanit ma łupliwość, czyli właściwość powodującą większą podatność kryształu na pęknięcie w określonych kierunkach.

Tanzanit ma ograniczoną odporność na uderzenia i posiada łupliwość, dlatego powinien być chroniony przed mocnymi uderzeniami, upadkami i przygnieceniem.

Tanzanit może być stosowany w pierścionkach, ale wymaga bardziej świadomego użytkowania niż szafir czy rubin.

Czy tanzanit nadaje się do pierścionka zaręczynowego?

Tak. Tanzanit może być bardzo efektownym wyborem do pierścionka zaręczynowego, ale ze względu na twardość 6–7 Mohsa i łupliwość wymaga bardziej świadomego użytkowania niż szafir czy rubin.

Dobrze sprawdzi się u osoby, która dba o biżuterię i zdejmuje pierścionek podczas prac fizycznych, treningu, sprzątania czy innych czynności narażających kamień na uderzenia.

Znaczenie ma również odpowiednia konstrukcja oprawy. Warto chronić krawędzie i narożniki kamienia oraz unikać konstrukcji, w których tanzanit jest nadmiernie wystawiony na uderzenia.

Pod względem estetycznym tanzanit daje bardzo charakterystyczny efekt: niebiesko-fioletowa barwa dobrze kontrastuje z ciepłym żółtym złotem, natomiast w białym złocie tworzy chłodniejszą, bardziej spójną kolorystycznie kompozycję. Bardzo dobrze prezentuje się również w zestawieniu z niewielkimi diamentami.

Więcej o konstrukcjach opraw znajdziesz w artykule rodzaje opraw kamienia w pierścionku.

Od czego zależy jakość tanzanitu?

Nie istnieje jeden parametr pozwalający określić jakość każdego tanzanitu. Przy wyborze warto analizować kilka cech jednocześnie.

• kolor – odcień, ton i nasycenie niebieskiej oraz fioletowej barwy,
• przejrzystość – widoczność inkluzji i ich wpływ na wygląd kamienia,
• szlif – proporcje, symetria i sposób prezentowania koloru,
• orientacja kamienia – kierunek szlifu wpływający na dominującą barwę widoczną od góry,
• masa i wymiary – rzeczywista wielkość kamienia,
• obróbka – przede wszystkim powszechnie stosowane wygrzewanie.

Dwa tanzanity o podobnej masie mogą więc bardzo wyraźnie różnić się kolorem, sposobem odbijania światła i ogólną atrakcyjnością.

Czy inkluzje w tanzanicie są normalne?

Naturalny tanzanit może zawierać inkluzje, jednak w kamieniach fasetowanych przeznaczonych do biżuterii oczekuje się zwykle stosunkowo dobrej przejrzystości.

Wiele tanzanitów używanych w jubilerstwie nie posiada inkluzji wyraźnie widocznych gołym okiem.

Jeżeli inkluzje są łatwo zauważalne, mogą obniżać wartość kamienia – szczególnie jeżeli negatywnie wpływają na jego przejrzystość lub wizualną jasność.

Szczególną uwagę należy zwrócić na spękania mogące wpływać na trwałość, ponieważ przy tanzanicie odporność mechaniczna ma większe znaczenie niż w przypadku korundu.

Jak szlif wpływa na kolor tanzanitu?

W tanzanicie szlif ma wyjątkowo duże znaczenie ze względu na silny pleochroizm kamienia.

Sposób ustawienia surowego kryształu podczas szlifowania wpływa na to, która z jego barw będzie dominowała po spojrzeniu na gotowy kamień od góry.

Szlifierz może więc częściowo zdecydować, czy gotowy tanzanit będzie prezentował bardziej niebieski czy bardziej fioletowy charakter. Uzyskanie określonej barwy może jednak wymagać usunięcia większej ilości surowca.

Popularne są między innymi owale i szlify Cushion (poduszkowe), ale tanzanit może być również szlifowany w formie gruszki, w szlifie Emerald, okrągłym czy w bardziej fantazyjnych kształtach.

Dlatego przy wyborze tanzanitu warto patrzeć na gotowy efekt, a nie wyłącznie na nazwę szlifu.

Czy masa w karatach mówi, jak duży będzie tanzanit?

Karat (ct) jest jednostką masy – 1 ct odpowiada 0,2 g.

Nie informuje bezpośrednio o szerokości, długości ani powierzchni kamienia widocznej od góry.

Dwa tanzanity o tej samej masie mogą mieć różne wymiary, jeżeli jeden został oszlifowany głębiej, a drugi płycej.

Dlatego podczas porównywania kamieni warto sprawdzać jednocześnie masę w ct oraz rzeczywiste wymiary w milimetrach.

Czy tanzanit jest wygrzewany?

Tak. Większość niebieskich i fioletowych tanzanitów dostępnych obecnie na rynku zawdzięcza swój charakterystyczny kolor obróbce cieplnej.

Niepoddany obróbce materiał jest zazwyczaj bardziej brązowawy. Odpowiednio przeprowadzone ogrzewanie redukuje niepożądane brązowe lub żółtozielone składowe i pozwala mocniej ujawnić niebieskie oraz fioletowe barwy.

Wygrzewanie tanzanitu jest na rynku bardzo powszechne, dlatego samo zastosowanie tego zabiegu nie powoduje zwykle takiej różnicy cenowej jak brak wygrzewania w przypadku niektórych wysokiej jakości rubinów czy szafirów.

Obróbka cieplna tanzanitu jest trwała w normalnych warunkach użytkowania i nie powoduje dodatkowych problemów z trwałością kamienia.

Czy każdy niebieski tanzanit był wygrzewany?

Nie można tego stwierdzić wyłącznie na podstawie wyglądu.

Niektóre tanzanity mogły uzyskać niebiesko-fioletową barwę w wyniku naturalnego działania temperatury jeszcze w ziemi. W praktyce większość tanzanitów dostępnych na rynku uznaje się jednak za wygrzewane.

W wielu przypadkach laboratorium gemmologiczne może mieć trudność z jednoznacznym rozróżnieniem efektu naturalnego ogrzania od późniejszej obróbki cieplnej, dlatego sam brak informacji o wygrzewaniu nie powinien być podstawą do przypisywania kamieniowi wyższej jakości.

Co oznaczają klasy A, AA, AA+ i AAA przy tanzanicie?

W ofertach handlowych można spotkać oznaczenia takie jak A, AA, AA+ czy AAA.

Nie istnieje jednak jedna międzynarodowa, standardowa skala jakości tanzanitu, która przypisywałaby tym oznaczeniom identyczne parametry u wszystkich sprzedawców.

Poszczególne firmy i dostawcy mogą stosować własne kryteria dotyczące między innymi intensywności barwy, przejrzystości i wyglądu kamienia.

Dlatego przy wyborze ważniejsze od samego oznaczenia AAA lub AA+ są rzeczywisty kolor, nasycenie, przejrzystość, szlif, wymiary i wygląd konkretnego egzemplarza.

Czy tanzanit powinien mieć certyfikat?

Nie każdy tanzanit wymaga raportu dużego międzynarodowego laboratorium. Znaczenie ma przede wszystkim wartość konkretnego kamienia i zakres informacji, które klient chce niezależnie potwierdzić.

Raport gemmologiczny może między innymi:

• potwierdzić identyfikację materiału,
• określić jego masę i wymiary,
• podać kształt i styl szlifu,
• opisać kolor,
• wskazać wykrywalne rodzaje obróbki.

GIA ocenia i opisuje tanzanit, ale nie nadaje mu jednej ogólnej klasy jakości typu AAA.

Raport nie zastępuje również oceny rzeczywistego wyglądu kamienia. Dwa poprawnie zidentyfikowane naturalne tanzanity mogą bardzo wyraźnie różnić się kolorem, nasyceniem i szlifem.

Skąd pochodzi tanzanit?

Tanzanit jest wyjątkowy pod względem geograficznym, ponieważ jego komercyjne wydobycie koncentruje się w rejonie Merelani w północnej Tanzanii.

W przeciwieństwie do rubinów, szafirów czy szmaragdów nie porównuje się więc na rynku tanzanitów pochodzących z wielu różnych krajów i złóż.

O wartości konkretnego kamienia nadal decydują przede wszystkim jego kolor, nasycenie, przejrzystość, szlif, masa i ogólny wygląd.

Jak dbać o biżuterię z tanzanitem?

Tanzanit wymaga bardziej ostrożnego użytkowania niż szafir lub rubin.

Najbezpieczniejszą domową metodą czyszczenia jest ciepła woda z łagodnym środkiem myjącym i miękka szczoteczka lub delikatna ściereczka.

Myjki ultradźwiękowe i parowe nie są zalecane do tanzanitu.

Kamień należy również chronić przed bardzo wysoką temperaturą, nagłymi zmianami temperatury oraz mocnymi uderzeniami. Szczególną ostrożność należy zachować podczas napraw i prac jubilerskich wykonywanych w pobliżu kamienia.

Więcej praktycznych zasad znajdziesz w poradniku jak dbać o biżuterię.

Jak wybrać tanzanit do pierścionka?

Tanzanity w ofercie ABGOLD

W aktualnej kolekcji ABGOLD znajdują się pierścionki z tanzanitami w różnych konstrukcjach, wielkościach i szlifach.

Wśród dostępnych modeli znajdują się między innymi tanzanity owalne oraz kamienie w szlifie Emerald, oprawiane głównie w żółtym złocie próby 585, a także w wybranych modelach w białym złocie.

W niektórych produktach dostępne są również warianty z naturalnym tanzanitem w określonej klasie handlowej, na przykład AA+. Takie oznaczenie należy zawsze interpretować w ramach konkretnej oferty, ponieważ nie stanowi uniwersalnej skali międzynarodowej.

Aktualne modele znajdziesz w kategorii pierścionki z tanzanitem ABGOLD.

Jeżeli potrzebujesz innej wielkości, szlifu lub konstrukcji, możemy również przygotować pierścionek na indywidualne zamówienie.

Przykłady tanzanitów w pierścionkach

Różne proporcje, szlify i oprawy pozwalają uzyskać bardzo odmienny charakter biżuterii – od prostego pierścionka z owalnym kamieniem po bardziej rozbudowaną kompozycję z diamentami.

Przykłady pokazują, jak różnie może prezentować się tanzanit w zależności od szlifu, wielkości i konstrukcji oprawy. Nie należy traktować ich jako bezpośredniego porównania jakości dwóch kamieni.

Tanzanit w pracowni ABGOLD

Przy wyborze tanzanitu zwracamy uwagę nie tylko na jego masę, ale przede wszystkim na rzeczywistą barwę, nasycenie, przejrzystość, proporcje, wymiary oraz sposób, w jaki kamień prezentuje się w wybranej oprawie.

Przy projekcie indywidualnym możemy dobrać kamień do określonego budżetu, preferowanego odcienia niebieskiego lub fioletowego, wielkości oraz konstrukcji pierścionka.

Pierścionki wykonujemy ze złota próby 585, korzystając z własnych odlewów i ręcznego wykończenia w naszej pracowni.

Więcej podstawowych informacji o kamieniach znajdziesz również na stronie kamienie szlachetne – centrum wiedzy ABGOLD.

Pozostałe aktualne kamienie kolorowe można zobaczyć w kategorii kamienie kolorowe ABGOLD.

FAQ – tanzanit w biżuterii

Czy tanzanit nadaje się do pierścionka zaręczynowego?

Tak, ale wymaga większej ostrożności niż szafir lub rubin. Tanzanit osiąga 6–7 Mohsa i posiada łupliwość, dlatego należy chronić go przed silnymi uderzeniami. Dobrze sprawdzi się u osoby, która świadomie dba o biżuterię.

Czy tanzanit zmienia kolor?

Tanzanit wykazuje silny pleochroizm, dlatego może wyglądać bardziej niebiesko lub bardziej fioletowo zależnie od kierunku obserwacji. Na jego wygląd wpływa również rodzaj oświetlenia.

Czy tanzanit jest zawsze wygrzewany?

Większość niebieskich i fioletowych tanzanitów dostępnych na rynku została poddana obróbce cieplnej. Nie każdy kamień musi jednak być sztucznie ogrzewany – niektóre kryształy mogą uzyskać odpowiednią barwę w wyniku naturalnego działania temperatury.

Czy wygrzewany tanzanit jest naturalny?

Tak. Naturalny tanzanit pozostaje naturalnym kamieniem również po obróbce cieplnej. Wygrzewanie zmienia jego barwę, ale nie zmienia naturalnego pochodzenia kryształu.

Czy inkluzje w tanzanicie są normalne?

Tak, naturalne tanzanity mogą zawierać inkluzje. W fasetowanych kamieniach jubilerskich ceniona jest jednak dobra przejrzystość, dlatego wyraźne inkluzje widoczne gołym okiem zwykle obniżają wartość.

Czy AAA jest oficjalną klasą tanzanitu?

Nie. Oznaczenia A, AA, AA+ czy AAA są klasami handlowymi i nie istnieje jedna międzynarodowa skala przypisująca im identyczne parametry u wszystkich sprzedawców.

Skąd pochodzi tanzanit?

Tanzanit jest wydobywany komercyjnie w rejonie Merelani w północnej Tanzanii. To wyjątkowa cecha tego kamienia, ponieważ jego komercyjne źródło jest skoncentrowane w jednym niewielkim obszarze geograficznym.

Czy tanzanit można czyścić w myjce ultradźwiękowej?

Nie jest to zalecane. Najbezpieczniejszą metodą jest ciepła woda z łagodnym środkiem myjącym oraz delikatne czyszczenie ręczne. Nie zaleca się również czyszczenia tanzanitu parą.

Czy tanzanit jest tak trwały jak szafir?

Nie. Szafir osiąga 9 w skali Mohsa i jest bardziej odporny na zarysowania oraz uderzenia. Tanzanit ma twardość około 6–7 Mohsa i posiada łupliwość, dlatego wymaga bardziej ostrożnego użytkowania.

Czy warto wybierać tanzanit wyłącznie na podstawie certyfikatu?

Nie. Raport gemmologiczny może potwierdzić ważne informacje dotyczące kamienia, ale nie zastępuje oceny jego rzeczywistego wyglądu. Przy wyborze należy również porównać kolor, nasycenie, przejrzystość, szlif i rzeczywiste wymiary.