Spinel – właściwości, kolory, trwałość i zastosowanie w biżuterii

Spinel jest samodzielnym gatunkiem mineralnym o składzie chemicznym MgAl₂O₄, występującym w wielu kolorach – od czerwieni, różu i pomarańczu przez fiolet i błękit aż po głęboką czerń. Przez setki lat czerwone spinele były mylone z rubinami, ponieważ oba kamienie mogą osiągać bardzo podobną barwę.

Dziś wiemy, że spinel i rubin są zupełnie różnymi minerałami. Rubin należy do korundu, natomiast spinel ma własną strukturę krystaliczną i skład chemiczny. Jednocześnie jego twardość 8 w skali Mohsa i dobra odporność mechaniczna sprawiają, że jest bardzo praktycznym kamieniem jubilerskim.

Przy zakupie spinelu szczególnie ważne jest również rozróżnienie materiału naturalnego od syntetycznego. Syntetyczny spinel jest szeroko dostępny od początku XX wieku i może występować w wielu kolorach, dlatego samego wyglądu kamienia nie należy traktować jako dowodu jego naturalnego pochodzenia.

Artykuł jest częścią poradnika zakupu biżuterii ABGOLD.

Czym jest spinel?

Spinel jest minerałem o idealnym składzie chemicznym MgAl₂O₄ – tlenkiem magnezu i glinu.

Krystalizuje w układzie regularnym, nazywanym również kubicznym. Charakterystyczną naturalną formą kryształów spinelu jest ośmiościan, który można sobie wyobrazić jako dwie piramidy połączone podstawami.

Spinel jest minerałem optycznie izotropowym i pojedynczo załamującym światło. W odróżnieniu od wielu innych kamieni kolorowych nie wykazuje więc klasycznego pleochroizmu i nie pokazuje dwóch lub trzech różnych barw zależnie od kierunku obserwacji w sposób typowy na przykład dla turmalinu.

Warto również wiedzieć, że słowo „spinel” funkcjonuje w mineralogii zarówno jako nazwa konkretnego minerału MgAl₂O₄, jak i jako nazwa szerszej grupy minerałów o podobnej strukturze. W jubilerstwie określenie spinel odnosi się jednak przede wszystkim do kamienia o składzie właściwym dla gatunku spinel.

W jakich kolorach występuje spinel?

Spinel występuje w szerokiej gamie barw.

Może być między innymi:

• czerwony,
• różowy,
• pomarańczowy,
• purpurowy,
• fioletowy,
• niebieski,
• zielononiebieski,
• szary,
• brązowy,
• czarny.

Najwyżej cenione przez rynek są zwykle intensywnie czerwone spinele, wysokiej jakości kobaltowoniebieskie kamienie oraz żywe odcienie różu i pomarańczu.

Sam kolor nie wystarcza jednak do identyfikacji kamienia ani jego naturalnego pochodzenia. Podobne barwy mogą występować w innych minerałach oraz w syntetycznym spinelu.

Dlaczego czerwony spinel przypomina rubin?

Najlepsze czerwone spinele mogą osiągać bardzo intensywną czerwień przypominającą wysokiej jakości rubin.

Nie jest to przypadek – w intensywnie czerwonych spinelach, podobnie jak w rubinie, kluczową rolę w powstawaniu czerwonej barwy odgrywa chrom. W części spineli na ostateczny odcień mogą wpływać również inne pierwiastki śladowe.

Podobieństwo kolorystyczne było tak duże, że przez setki lat nie potrafiono prawidłowo odróżniać tych minerałów.

Dopiero rozwój mineralogii i gemmologii pozwolił jednoznacznie wykazać, że czerwony spinel i rubin są odrębnymi minerałami.

Spinel a rubin – jaka jest różnica?

Spinel i rubin mogą wyglądać podobnie, ale ich budowa jest zupełnie inna.

Oba mogą zawdzięczać czerwony kolor chromowi, ale ich właściwości optyczne i fizyczne są inne.

Spinel jest minerałem izotropowym i pojedynczo załamującym światło, natomiast korund jest minerałem anizotropowym i wykazuje dwójłomność.

Czy słynne „rubiny” mogą być spinelem?

Tak – i właśnie to jest jeden z najciekawszych elementów historii spinelu.

Przez wiele stuleci czerwone przezroczyste kamienie klasyfikowano głównie na podstawie wyglądu i koloru.

W rezultacie niektóre wyjątkowo znane historyczne „rubiny” okazały się spinelem.

Najbardziej znanym przykładem jest Black Prince's Ruby znajdujący się w brytyjskich klejnotach koronnych. Pomimo historycznej nazwy kamień jest czerwonym spinelem.

Podobnie tzw. Timur Ruby o masie przekraczającej 350 ct również jest spinelem, a nie rubinem.

Historia tych kamieni dobrze pokazuje, dlaczego kolor sam w sobie nie wystarcza do poprawnej identyfikacji minerału.

Czym jest niebieski spinel?

Niebieskie spinele mogą występować w odcieniach od szaroniebieskich i fioletowoniebieskich po intensywną, czystą lub lekko zielonkawą barwę.

Za kolor mogą odpowiadać różne pierwiastki, przede wszystkim żelazo i kobalt, przy czym ich udział może różnić się pomiędzy konkretnymi kamieniami.

Wiele niebieskich spineli zdominowanych przez wpływ żelaza ma bardziej szarawy lub przygaszony charakter.

Najbardziej intensywne niebieskie kamienie, szczególnie te o wyraźnym udziale kobaltu w powstawaniu barwy, mogą mieć wyjątkowo żywy wygląd i należą do najbardziej cenionych odmian kolorystycznych spinelu.

Co oznacza „cobalt spinel”?

Określenie cobalt spinel stosuje się w odniesieniu do niebieskich spineli, w których kobalt odgrywa istotną rolę w powstawaniu barwy.

Nie należy jednak zakładać, że każdy intensywnie niebieski spinel automatycznie jest „kobaltowym spinelem”.

Kamień może zawierać zarówno kobalt, jak i żelazo, a relacja pomiędzy tymi pierwiastkami wpływa na jego widmo absorpcji i wygląd.

Przy wartościowych niebieskich spinelach skład i przyczynę barwy można badać metodami laboratoryjnymi, między innymi spektroskopią i analizą chemiczną.

Dla kupującego nadal bardzo ważna pozostaje sama jakość koloru – nasycenie, ton i atrakcyjny wygląd kamienia – a nie wyłącznie obecność konkretnego pierwiastka.

Czym jest czarny spinel?

Czarny spinel jest bardzo ciemnym materiałem, w którym silna absorpcja światła powoduje głęboki, niemal całkowicie czarny wygląd.

W naturalnym spinelu głęboka czerń jest zwykle związana z wysoką zawartością żelaza w strukturze minerału.

W przeciwieństwie do przezroczystych czerwonych, różowych czy niebieskich spineli czarny spinel ocenia się przede wszystkim przez pryzmat jakości powierzchni, polerowania, jednolitości wyglądu oraz precyzji szlifu.

Nie oczekuje się od niego tej samej przezroczystości i gry światła co od jasnego, transparentnego spinelu.

Dobrze wypolerowana powierzchnia może natomiast tworzyć mocne, lustrzane refleksy, które bardzo dobrze kontrastują z żółtym lub białym złotem.

Dzięki twardości 8 Mohsa czarny spinel jest również bardziej odporny na zarysowania niż wiele innych czarnych kamieni ozdobnych.

Czarny spinel a czarny diament – czy to to samo?

Nie.

Spinel i diament są całkowicie różnymi minerałami.

Diament składa się z węgla i ma twardość 10 Mohsa, natomiast spinel jest tlenkiem magnezu i glinu o twardości 8.

Oba mogą zapewnić w biżuterii mocny, czarny kontrast, ale różnią się składem, strukturą, właściwościami optycznymi i sposobem powstawania.

Dlatego czarny spinel można traktować jako estetyczną alternatywę dla czarnego diamentu, ale nie jako jego odmianę ani odpowiednik mineralogiczny.

Jak trwały jest spinel?

Spinel osiąga 8 w skali Mohsa.

Jest więc twardszy od kwarcu, ametrynu, turmalinu oraz wielu innych popularnych kamieni kolorowych.

Ma również dobrą praktyczną odporność mechaniczną, dzięki czemu nadaje się do pierścionków, kolczyków, zawieszek i innej biżuterii przeznaczonej do regularnego noszenia.

Nie oznacza to jednak pełnej odporności na uszkodzenia. Mocne uderzenie, szczególnie w krawędź lub narożnik fasetowanego kamienia, nadal może doprowadzić do wyszczerbienia.

Skala Mohsa opisuje odporność na zarysowanie, a nie odporność na każde możliwe uderzenie.

Czy spinel nadaje się do pierścionka zaręczynowego?

Tak. Spinel jest jednym z bardziej praktycznych kamieni kolorowych do pierścionków noszonych regularnie.

Twardość 8 Mohsa i dobra odporność mechaniczna stawiają go pod względem użytkowym wyżej niż wiele kamieni o twardości około 6–7.

Do wyboru są zarówno przezroczyste kamienie czerwone, różowe, fioletowe czy niebieskie, jak i znacznie bardziej graficzny czarny spinel.

Przy pierścionku noszonym codziennie nadal warto zwracać uwagę na jakość szlifu, stan krawędzi oraz ewentualne spękania dochodzące do powierzchni.

Więcej informacji o wyborze kamieni do pierścionków znajdziesz na blogu ABGOLD.

Czy inkluzje w spinelu są normalne?

Tak.

Naturalne spinele mogą zawierać różne cechy wewnętrzne związane z warunkami ich powstawania.

Spotyka się między innymi:

• kryształy innych minerałów, między innymi apatytu i minerałów węglanowych,
• ujemne kryształy o charakterystycznych geometrycznych kształtach,
• inkluzje ciekłe,
• struktury przypominające odciski palców,
• igiełkowe i płytkowe inkluzje mogące w odpowiednich warunkach tworzyć efekty optyczne.

Przy przezroczystych spinelach kamienie bez widocznych gołym okiem inkluzji są zazwyczaj cenione wyżej.

Nie każda inkluzja jest jednak wadą. Największe znaczenie praktyczne mają spękania dochodzące do powierzchni oraz cechy wyraźnie ograniczające przejrzystość lub trwałość kamienia.

Czy spinel może mieć efekt gwiazdy?

Tak. Niektóre spinele mogą wykazywać asteryzm, czyli efekt gwiazdy.

Powstaje on dzięki odpowiednio ułożonym drobnym inkluzjom, które po oszlifowaniu kamienia jako kaboszon mogą odbijać światło w postaci przecinających się jasnych pasm.

Znane są również rzadsze spinele wykazujące efekt kociego oka lub zmianę barwy w różnym oświetleniu.

Takie efekty nie występują w każdym spinelu i powinny być oceniane indywidualnie.

Od czego zależy jakość spinelu?

Przy przezroczystym spinelu najważniejszym czynnikiem jest zazwyczaj kolor.

Warto zwrócić uwagę na:

• odcień – właściwy charakter barwy,
• nasycenie – intensywność koloru,
• ton – czy kamień nie jest zbyt jasny lub zbyt ciemny,
• czystość – obecność widocznych inkluzji,
• szlif – proporcje, symetrię i równomierny powrót światła,
• wymiary – rzeczywistą długość, szerokość i głębokość,
• masę – podawaną w karatach,
• pochodzenie naturalne lub syntetyczne,
• obróbkę – jeżeli została zastosowana.

W przypadku czarnego spinelu większe znaczenie niż klasyczna „czystość” mają natomiast jednolity wygląd, dobre polerowanie, symetria oraz brak uszkodzeń powierzchni i krawędzi.

Czy większy spinel jest zawsze lepszy?

Nie.

Masa sama w sobie nie określa jakości kamienia.

Przy najlepszych czerwonych, różowych i niebieskich spinelach większe kamienie wysokiej jakości stają się jednak znacznie trudniej dostępne.

W przypadku szczególnie dobrego materiału ceny za karat mogą więc szybko rosnąć wraz z wielkością.

Nie oznacza to jednak, że przeciętny spinel 5 ct automatycznie jest jakościowo lepszy od wyjątkowego kamienia 1 ct.

Jak szlif wpływa na wygląd spinelu?

Spinel może wykazywać bardzo dobrą brylancję, jeżeli został prawidłowo oszlifowany.

Popularne są przede wszystkim:

• owale,
• szlify poduszkowe,
• okrągłe,
• gruszkowe,
• inne szlify fantazyjne.

Ze względu na sposób występowania wysokiej jakości surowca wiele wartościowych spineli szlifuje się z myślą o maksymalnym zachowaniu masy, dlatego ich wymiary nie zawsze odpowiadają standardowym kalibracjom.

Dobry szlif powinien przede wszystkim zapewniać atrakcyjny wygląd od strony korony, równomierny powrót światła i możliwie niewielkie martwe lub nadmiernie ciemne strefy.

Czy masa w karatach mówi, jak duży będzie spinel?

Karat (ct) jest jednostką masy – 1 ct odpowiada 0,2 g.

Nie określa bezpośrednio wielkości widocznej od góry.

Gęstość właściwa typowego spinelu wynosi około 3,60.

Dwa spinele o identycznej masie mogą więc mieć inne wymiary zależnie od kształtu, głębokości i proporcji szlifu.

Przy zakupie należy porównywać masę w ct razem z rzeczywistymi wymiarami podanymi w milimetrach.

Czy spinel jest poddawany obróbce?

Naturalny spinel należy do kamieni stosunkowo rzadko poddawanych obróbkom, ale nie oznacza to, że obróbki nie występują.

Udokumentowano między innymi wygrzewanie, stosowane w celu zmiany koloru lub poprawy wyglądu niektórych kamieni.

Wypełnianie spękań materiałem o zbliżonym współczynniku załamania światła również jest możliwe, choć w spinelu spotyka się je rzadko.

Przy większości naturalnych spineli nie należy więc automatycznie zakładać obróbki, ale w przypadku wartościowego kamienia informację najlepiej odnosić do konkretnej dokumentacji.

Czy istnieje spinel po obróbce dyfuzyjnej?

Tak.

W przypadku niektórych niebieskich spineli udokumentowano dyfuzję kobaltu, która pozwala uzyskać intensywnie niebieski kolor w materiale, który pierwotnie nie miał takiej barwy.

W 2023 roku opisano również nowy typ obróbki spinelu – dyfuzję niklu – prowadzącą do uzyskania niebieskich i zielononiebieskich barw.

Takie kamienie mogą mieć naturalny spinel jako materiał bazowy, ale ich kolor został sztucznie zmodyfikowany.

Dlatego szczególnie przy intensywnych niebieskich i zielononiebieskich spinelach wartościowe może być niezależne badanie laboratoryjne.

Czy istnieje syntetyczny spinel?

Tak. Syntetyczny spinel jest szeroko dostępny na rynku.

Pierwsze syntetyczne spinele pojawiły się na początku XX wieku, a jednym z najpopularniejszych sposobów ich produkcji jest metoda stapiania płomieniowego, nazywana metodą Verneuila.

Istnieją również bardziej zaawansowane syntetyczne spinele otrzymywane metodą topnikową.

Syntetyczny spinel może występować w szerokiej gamie kolorów i przez lata był wykorzystywany również do naśladowania wyglądu innych kamieni jubilerskich.

Syntetyczny spinel jest laboratoryjnie wyhodowanym odpowiednikiem spinelu, a nie jego imitacją. Imitacją spinelu może natomiast być zupełnie inny materiał, który jedynie przypomina go wyglądem.

Czy można odróżnić spinel naturalny od syntetycznego?

Tak, ale nie zawsze na podstawie wyglądu gołym okiem.

Syntetyczne spinele mogą wizualnie bardzo dobrze przypominać naturalne kamienie.

Podczas badań gemmologicznych analizuje się między innymi:

• charakter inkluzji,
• linie i struktury wzrostowe,
• obecność pęcherzyków gazu,
• fluorescencję,
• skład chemiczny,
• właściwości spektroskopowe.

W syntetycznym spinelu wytwarzanym metodą Verneuila można spotkać między innymi charakterystyczne zakrzywione struktury wzrostowe oraz pęcherzyki gazu.

Przy cennym czerwonym, różowym lub niebieskim spinelu naturalnego pochodzenia nie należy deklarować wyłącznie na podstawie koloru i fotografii.

Co oznaczają A, AA, AA+ i AAA przy spinelu?

W handlu można spotkać oznaczenia takie jak A, AA, AA+ lub AAA.

Nie istnieje jednak jedna oficjalna międzynarodowa skala jakości spinelu, która przypisywałaby takim symbolom identyczne parametry u wszystkich sprzedawców.

Jedna firma może brać pod uwagę przede wszystkim kolor, inna czystość, a jeszcze inna kombinację kilku własnych kryteriów.

Dlatego kolor, czystość, szlif, wymiary, pochodzenie oraz informacje o ewentualnych obróbkach są ważniejsze niż samo oznaczenie AAA.

Czy GIA nadaje spinelowi klasę jakości?

Nie.

GIA może badać spinel i wystawiać raport identyfikacyjny, ale nie nadaje mu uniwersalnej klasy jakości AAA, AA czy A.

Raport identyfikacyjny może między innymi:

• potwierdzić, że badany materiał jest spinelem,
• określić, czy jest naturalny czy laboratoryjnie wyhodowany,
• podać masę, wymiary, kształt i kolor,
• opisać wykrywalne obróbki.

W przypadku odpowiednich czerwonych spineli możliwa jest również analiza pochodzenia geograficznego.

Czy spinel powinien mieć certyfikat?

Nie każdy spinel wymaga kosztownego raportu dużego laboratorium.

Przy standardowym kamieniu o umiarkowanej wartości często wystarcza prawidłowa specyfikacja sprzedawcy i dokumentacja biżuterii.

Niezależny raport ma większe znaczenie przy:

• wartościowych czerwonych spinelach,
• intensywnie niebieskich kamieniach,
• kamieniach oferowanych jako cobalt spinel,
• większych i szczególnie wartościowych egzemplarzach,
• sytuacji, w której istotne jest potwierdzenie naturalnego pochodzenia lub informacji o określonych obróbkach.

Przy zakupie wartościowego spinelu raport może więc ograniczyć ryzyko pomylenia naturalnego kamienia z materiałem syntetycznym lub poddanym istotnej obróbce.

Skąd pochodzi spinel?

Spinel jakości jubilerskiej występuje w wielu regionach świata.

Do ważnych źródeł należą między innymi:

• Myanmar,
• Sri Lanka,
• Wietnam,
• Tanzania,
• Tadżykistan,
• Pakistan,
• Afganistan.

Poszczególne lokalizacje mogą być znane z różnych barw – na przykład Myanmar z intensywnych czerwonych i różowych spineli, a północny Wietnam z wyjątkowo żywych kobaltowoniebieskich kamieni.

Sam kraj pochodzenia nie zastępuje jednak oceny koloru, czystości, szlifu, masy i ogólnego wyglądu konkretnego kamienia.

Jak dbać o biżuterię ze spinelem?

Najbezpieczniejszą metodą domowego czyszczenia jest ciepła woda, łagodny środek myjący oraz miękka szczoteczka lub ściereczka.

Spinel jest stabilny przy normalnej ekspozycji na światło oraz większość zwykłych chemikaliów.

Bardzo wysoka temperatura może jednak wpływać na kolor niektórych kamieni.

Myjki ultradźwiękowe i czyszczenie parą są zazwyczaj bezpieczne dla nieuszkodzonego spinelu, ale nie powinny być automatycznie stosowane przy kamieniach ze spękaniami, wypełnieniami lub nieznaną historią obróbki.

Przy spinelu ze spękaniami wypełnionymi substancją obcą najlepiej ograniczyć się do ciepłej wody z łagodnym środkiem myjącym.

Więcej zasad pielęgnacji znajdziesz w poradniku jak dbać o biżuterię.

Jak wybrać spinel do pierścionka?

Spinel w ofercie ABGOLD

W aktualnej ofercie ABGOLD znajduje się pierścionek Vintage z czarnym spinelem.

Centralny spinel ma masę około 1,00 ct, szlif owalny i wymiary około 7 × 5 mm.

Pierścionek wykonany jest z żółtego złota próby 585, a jego masa wynosi około 2,40 g.

Czarny kamień tworzy mocny kontrast z ciepłą barwą żółtego złota i dobrze współgra z geometrycznym charakterem projektu inspirowanego stylem Vintage Art Déco.

Jeżeli szukasz spinelu w innym kolorze, kształcie lub wielkości, możemy również przygotować pierścionek na indywidualne zamówienie.

Pierścionek z czarnym spinelem w ABGOLD

Spinel w pracowni ABGOLD

Przy wyborze przezroczystego spinelu zwracamy uwagę przede wszystkim na kolor, nasycenie, przejrzystość, jakość szlifu, rzeczywiste wymiary oraz stan kamienia.

Przy czarnym spinelu większe znaczenie mają jednolity wygląd, dobre polerowanie, symetria oraz stan powierzchni i krawędzi.

Przy projekcie indywidualnym możemy dobrać spinel w innym kolorze lub wielkości do konkretnej konstrukcji pierścionka, zależnie od aktualnej dostępności kamieni.

Pierścionki wykonujemy ze złota próby 585, korzystając z własnych odlewów i ręcznego wykończenia w naszej pracowni.

Więcej podstawowych informacji o kamieniach znajdziesz na stronie kamienie szlachetne – centrum wiedzy ABGOLD.

Pozostałe kamienie kolorowe można zobaczyć w kategorii kamienie kolorowe ABGOLD.

FAQ – spinel w biżuterii

Czym jest spinel?

Spinel jest minerałem o składzie chemicznym MgAl₂O₄. Krystalizuje w układzie regularnym i występuje w wielu kolorach, między innymi czerwonym, różowym, niebieskim i czarnym.

Czy spinel to rubin?

Nie. Czerwony spinel może wyglądać podobnie do rubinu, ale jest innym minerałem. Spinel ma skład MgAl₂O₄ i twardość 8 Mohsa, natomiast rubin jest odmianą korundu Al₂O₃ o twardości 9.

Dlaczego dawniej mylono spinel z rubinem?

Najlepsze czerwone spinele mogą osiągać intensywną barwę bardzo podobną do rubinu. Dodatkowo w obu kamieniach chrom może odgrywać kluczową rolę w powstawaniu czerwonej barwy. Przed rozwojem nowoczesnej gemmologii rozróżnienie tych minerałów było znacznie trudniejsze.

Czy Black Prince's Ruby jest rubinem?

Nie. Pomimo historycznej nazwy Black Prince's Ruby jest czerwonym spinelem znajdującym się w brytyjskich klejnotach koronnych.

Co to jest cobalt spinel?

To określenie stosowane do niebieskich spineli, w których kobalt odgrywa istotną rolę w powstawaniu koloru. Nie każdy niebieski spinel należy jednak automatycznie określać w ten sposób.

Co to jest czarny spinel?

Czarny spinel ma bardzo ciemny lub czarny wygląd, zwykle związany z wysoką zawartością żelaza, i jest ceniony przede wszystkim za jednolity kolor, dobre polerowanie oraz mocny kontrast w biżuterii.

Czy czarny spinel to czarny diament?

Nie. Są to zupełnie różne minerały. Spinel ma twardość 8 Mohsa i skład MgAl₂O₄, natomiast diament składa się z węgla i ma twardość 10 Mohsa.

Jaka jest twardość spinelu?

Spinel osiąga 8 w skali Mohsa i ma dobrą odporność mechaniczną, dzięki czemu bardzo dobrze nadaje się do regularnie noszonej biżuterii.

Czy spinel nadaje się do pierścionka zaręczynowego?

Tak. Twardość 8 Mohsa i dobra trwałość sprawiają, że jest jednym z praktyczniejszych kamieni kolorowych do pierścionków noszonych regularnie.

Czy spinel jest poddawany obróbce?

Naturalny spinel jest stosunkowo rzadko poddawany obróbkom, ale udokumentowano między innymi wygrzewanie, wypełnianie spękań oraz w niektórych niebieskich i zielononiebieskich kamieniach obróbki dyfuzyjne.

Czy istnieje syntetyczny spinel?

Tak. Syntetyczny spinel jest szeroko dostępny i produkowany między innymi metodą Verneuila. Jest laboratoryjnie wyhodowanym odpowiednikiem spinelu i nie należy utożsamiać go z imitacją.

Czy AAA jest oficjalną klasą spinelu?

Nie. Oznaczenia A, AA, AA+ czy AAA są handlowe i nie istnieje jedna oficjalna międzynarodowa skala jakości spinelu oparta na tych symbolach.

Czy spinel powinien mieć certyfikat?

Typowy spinel nie zawsze wymaga raportu dużego laboratorium. Przy wartościowym czerwonym, niebieskim lub większym kamieniu niezależne badanie może jednak potwierdzić identyfikację, naturalne lub laboratoryjne pochodzenie oraz wykrywalne obróbki.

Jak czyścić spinel?

Najbezpieczniejsza jest ciepła woda, łagodny środek myjący i miękka szczoteczka lub ściereczka. Ultrasonika i para są zwykle bezpieczne dla nieuszkodzonego spinelu, ale przy spękaniach, wypełnieniach lub nieznanej historii obróbki lepiej pozostać przy czyszczeniu ręcznym.