Czarny diament – naturalny kolor, obróbki, właściwości i zastosowanie w biżuterii

Czarny diament jest prawdziwym diamentem – ma tę samą podstawową strukturę krystaliczną i twardość 10 w skali Mohsa co diament bezbarwny. Jego wygląd jest jednak zupełnie inny. Zamiast charakterystycznej przezroczystości i gry światła może być ciemny, półprzezroczysty lub całkowicie nieprzezroczysty, a dobrze wypolerowane fasety mogą dawać bardzo mocny, lustrzany połysk powierzchniowy.

Najważniejszą rzeczą przy zakupie jest rozróżnienie pochodzenia samego diamentu od pochodzenia jego czarnej barwy. Naturalny diament może mieć naturalnie czarny wygląd, ale może również zostać poddany obróbce powodującej lub wzmacniającej bardzo ciemny kolor.

Dlatego określenia „naturalny diament” i „diament o naturalnej czarnej barwie” nie są synonimami. Warto traktować je jako dwie oddzielne informacje.

Artykuł jest częścią poradnika zakupu biżuterii ABGOLD.

Czy czarny diament jest prawdziwym diamentem?

Tak.

Czarny diament należy do tego samego materiału mineralnego co diament bezbarwny. Podstawowym składnikiem jego struktury jest węgiel, a atomy są ułożone w charakterystycznej dla diamentu sieci krystalicznej.

Różnica wizualna jest ogromna, ponieważ typowy diament bezbarwny jest przezroczysty i oceniany między innymi przez brylancję, ogień oraz czystość.

Czarny diament może natomiast zawierać ogromną liczbę:

• ciemnych inkluzji,
• mikroskopijnych kryształów innych minerałów,
• chmur drobnych wrostków,
• spękań i szczelin,
• obszarów grafitu powstałych naturalnie lub w wyniku obróbki.

Ich nagromadzenie może pochłaniać i rozpraszać światło tak skutecznie, że kamień wygląda na głęboko czarny i nieprzezroczysty.

Dlaczego naturalny czarny diament jest czarny?

Nie istnieje tylko jeden mechanizm odpowiedzialny za czarny wygląd wszystkich naturalnych diamentów.

W naturalnych czarnych diamentach udokumentowano między innymi:

• grafit,
• magnetyt,
• hematyt,
• siarczki i inne ciemne minerały,
• bardzo gęste chmury mikroskopijnych inkluzji,
• ciemne materiały obecne w spękaniach,
• ślady naturalnego napromieniania,
• defekty struktury krystalicznej silnie pochłaniające światło.

W niektórych kamieniach dominują inkluzje grafitu. W innych badania laboratoryjne wykazały przede wszystkim magnetyt, hematyt lub rodzime żelazo.

Dlatego proste zdanie „czarny diament jest czarny przez grafit” byłoby zbyt dużym uproszczeniem.

Czy sam diament w środku naprawdę jest czarny?

Niekoniecznie.

W części naturalnie czarnych diamentów właściwa barwa samego kryształu może być znacznie jaśniejsza – na przykład prawie bezbarwna, brązowawa lub oliwkowozielona.

Czarny wygląd powstaje wtedy dlatego, że bardzo liczne ciemne składniki i struktury obecne w kamieniu ograniczają przechodzenie światła.

To ważna różnica względem wielu innych diamentów fantazyjnych, w których kolor jest przede wszystkim efektem absorpcji światła przez określone defekty atomowe lub domieszki w samej sieci krystalicznej.

Naturalny diament a naturalna czarna barwa – dlaczego to nie to samo?

To najważniejsze rozróżnienie przy zakupie.

Samo słowo „naturalny” przy produkcie powinno więc być interpretowane ostrożnie.

Jeżeli pochodzenie czarnej barwy jest istotne dla kupującego, informacja powinna wynikać z dokumentacji konkretnego kamienia lub raportu laboratorium zdolnego określić pochodzenie barwy.

Czy czarne diamenty są poddawane obróbce?

Tak – i jest to bardzo ważna część rynku czarnych diamentów.

Obróbka czarnych diamentów jest powszechna. Materiałem wyjściowym mogą być naturalne diamenty o szarej, brązowej lub mało atrakcyjnej barwie, często mocno spękane albo zawierające dużą liczbę inkluzji.

Odpowiednio dobrana obróbka może zmienić taki kamień w efektowny, jednolicie ciemny diament nadający się do biżuterii.

Nie oznacza to, że kamień staje się imitacją. Naturalny diament poddany obróbce nadal jest diamentem naturalnego pochodzenia – zmieniony został przede wszystkim jego wygląd lub kolor.

Jak powstaje czarny diament po obróbce cieplnej?

Jedną z metod jest obróbka wysokotemperaturowa.

Przy odpowiednich warunkach bardzo wysoka temperatura może powodować grafityzację, czyli powstawanie obszarów grafitu, przede wszystkim w istniejących wcześniej spękaniach oraz w pobliżu niektórych inkluzji.

Powstające ciemne obszary silnie pochłaniają światło i mogą sprawić, że diament wizualnie staje się głęboko czarny.

W literaturze gemmologicznej opisuje się zarówno wyżarzanie w warunkach niskiego ciśnienia i wysokiej temperatury, jak i inne wysokotemperaturowe procesy wykorzystywane do zmiany wyglądu diamentu.

Nie należy więc zakładać konkretnej metody obróbki wyłącznie na podstawie wyglądu czarnego kamienia.

Czy napromienianie może zrobić z diamentu czarny kamień?

Tak.

Napromienianie może zmieniać defekty w sieci krystalicznej diamentu i powodować bardzo intensywne kolory.

W przypadku niektórych kamieni powstaje bardzo ciemna zieleń, która przy normalnym oglądaniu wygląda praktycznie jak czerń.

Taki diament może wyglądać wizualnie podobnie do nieprzezroczystego czarnego kamienia, mimo że mechanizm powstawania koloru jest zupełnie inny niż przy grafityzacji.

Profesjonalnie napromienione diamenty przeznaczone do handlu jubilerskiego nie są radioaktywne w sposób stanowiący zagrożenie dla użytkownika.

Czy obróbka czarnego diamentu jest trwała?

Najczęściej stosowane metody mają dobrą trwałość w normalnym użytkowaniu, ale rodzaj obróbki może mieć znaczenie podczas późniejszego serwisu jubilerskiego.

Napromienione diamenty mogą być bardziej wrażliwe na wysoką temperaturę stosowaną podczas niektórych napraw.

Dlatego przed:

• lutowaniem,
• naprawą oprawy,
• zmianą rozmiaru w pobliżu kamienia,
• inną pracą wymagającą intensywnego ogrzewania

jubiler powinien wiedzieć, z jakim kamieniem pracuje i – jeśli informacja jest dostępna – czy jego kolor był modyfikowany.

Co oznacza Fancy Black?

GIA stosuje dla odpowiednich czarnych diamentów kolorystyczne określenie Fancy Black.

Nie należy interpretować go tak samo jak klasycznej skali D–Z stosowanej do diamentów bezbarwnych i lekko zabarwionych.

W przypadku czarnych diamentów nie stosuje się typowej sekwencji intensywności takiej jak:

• Fancy Light,
• Fancy,
• Fancy Intense,
• Fancy Vivid

w sposób znany z niektórych innych kolorów.

Dla klasycznego czarnego diamentu najważniejszy jest przede wszystkim wyrazisty, równomierny czarny wygląd.

Czy czarny diament ma klasyczną ocenę czystości?

Nie zawsze.

Wiele czarnych diamentów jest tak silnie nasyconych inkluzjami i tak nieprzezroczystych, że tradycyjna ocena czystości stosowana do przezroczystych diamentów ma ograniczony sens.

W przypadku klasycznych diamentów bezbarwnych oznaczenia takie jak:

• VVS,
• VS,
• SI,
• I

opisują widoczność charakterystyk wewnętrznych i zewnętrznych.

Przy nieprzezroczystym Fancy Black ogromna liczba inkluzji jest często właśnie jednym z powodów czarnego wyglądu, dlatego klasyczne podejście do „im mniej inkluzji, tym lepiej” nie działa tutaj w ten sam sposób.

Co jest najważniejsze w jakości czarnego diamentu?

Przy zakupie warto zwrócić uwagę przede wszystkim na:

• równomierność czarnego koloru,
• jakość polerowania,
• symetrię szlifu,
• stan powierzchni,
• wyszczerbienia na rondyście i krawędziach,
• otwarte spękania,
• jakość oprawy,
• masę i rzeczywiste wymiary kamienia,
• pochodzenie diamentu,
• pochodzenie czarnej barwy, jeśli jest ono istotne przy zakupie.

Przy czarnym diamencie szlif nie służy przede wszystkim do maksymalizowania brylancji tak jak przy przezroczystym diamencie.

Szczególne znaczenie ma gładka, dobrze wypolerowana powierzchnia odbijająca światło, która tworzy charakterystyczny połysk na tle głębokiej czerni.

Czy czarny diament błyszczy tak jak bezbarwny?

Zwykle nie.

Przezroczysty diament wykorzystuje załamanie i wielokrotne odbicie światła wewnątrz kamienia, tworząc brylancję i ogień.

W nieprzezroczystym czarnym diamencie znacznie większą rolę odgrywa odbicie światła od powierzchni faset.

Dlatego dobrze wypolerowany czarny diament może wyglądać bardzo efektownie, ale jego efekt wizualny jest bardziej:

• lustrzany,
• powierzchniowy,
• graficzny,
• kontrastowy

niż klasycznie „brylantowy”.

Jak trwały jest czarny diament?

Diament osiąga 10 w skali Mohsa i jest najbardziej odpornym na zarysowanie naturalnym minerałem.

Nie oznacza to jednak całkowitej odporności na uszkodzenia.

Diament ma kierunki łupliwości, a silne punktowe uderzenie może spowodować:

• wyszczerbienie,
• pęknięcie,
• odłamanie fragmentu krawędzi.

Przy czarnych diamentach dochodzi dodatkowo fakt, że część kamieni zawiera bardzo dużą liczbę spękań i inkluzji.

Dlatego czarny diament może być wyjątkowo odporny na zarysowanie, ale jednocześnie wymagać starannego osadzenia i ochrony przed mocnym uderzeniem.

Czy czarny diament nadaje się do pierścionka zaręczynowego?

Tak.

Pod względem odporności na zarysowanie jest bardzo dobrym materiałem do biżuterii noszonej regularnie.

Warto jednak wybierać:

• kamień bez poważnych uszkodzeń powierzchni,
• dobrze wypolerowane krawędzie,
• stabilną oprawę,
• konstrukcję chroniącą szczególnie delikatne narożniki i końcówki szlifu.

Przy czarnych diamentach o bardzo dużej liczbie naturalnych spękań jakość oprawienia jest szczególnie ważna.

Czarny diament a carbonado – czy to to samo?

Nie należy używać tych nazw jako pełnych synonimów.

Carbonado jest naturalnym polikrystalicznym materiałem diamentowym. Zamiast jednego większego kryształu składa się z ogromnej liczby bardzo drobnych kryształów diamentu połączonych w zwartą, ale porowatą masę.

Carbonado wyróżnia:

• polikrystaliczna struktura,
• duża porowatość,
• nieregularna tekstura,
• zwykle czarna, szara lub brązowawa barwa,
• bardzo wysoka odporność mechaniczna.

Klasyczny fasetowany czarny diament jubilerski jest natomiast zazwyczaj obrabiany jak pojedynczy kryształ diamentu.

Nie każdy czarny diament jest więc carbonado i nie każde carbonado odpowiada wyglądem typowemu czarnemu diamentowi stosowanemu w pierścionkach.

Czy istnieją laboratoryjne czarne diamenty?

Tak.

Diamenty laboratoryjne mogą być wytwarzane między innymi metodami HPHT i CVD, a czarne laboratoryjnie wytworzone diamenty również występują w handlu.

Podstawowa różnica dotyczy więc pochodzenia:

Dlatego określenia „lab-grown” i „treated” również nie znaczą tego samego. Laboratoryjne pochodzenie mówi, gdzie diament powstał, a obróbka mówi, co zrobiono z materiałem po jego powstaniu.

Czarny diament a czarny spinel – jaka jest różnica?

Czarny spinel może wizualnie przypominać czarny diament, ale mineralogicznie jest zupełnie innym kamieniem.

• czarny diament – węgiel, twardość 10 Mohsa,
• czarny spinel – minerał z grupy spineli, najczęściej MgAl₂O₄ z odpowiednimi składnikami wpływającymi na jego ciemny wygląd, twardość około 8 Mohsa.

Oba mogą dawać głęboki czarny kolor i mocny połysk powierzchniowy.

Nie należy jednak określać spinelu jako „czarnego diamentu” tylko dlatego, że wizualnie wygląda podobnie.

Czarny diament a onyks – czy można je pomylić?

W gotowej biżuterii oba materiały mogą wyglądać bardzo ciemno, ale ich charakter jest wyraźnie inny.

• czarny diament – twardość 10 Mohsa, fasetowany, zwykle o mocnym połysku,
• onyks – materiał chalcedonowy o twardości około 6,5–7 Mohsa, często polerowany jako kaboszon lub płaska wkładka.

W przypadku czarnego onyksu trzeba dodatkowo pamiętać, że bardzo duża część materiału handlowego uzyskuje czarny kolor w wyniku tradycyjnego barwienia chalcedonu.

To kolejny przykład pokazujący, że sam czarny kolor nie mówi jeszcze, z jakim materiałem mamy do czynienia.

Czy większy czarny diament zawsze jest lepszy?

Nie.

Karat jest jednostką masy – 1 ct odpowiada 0,2 g.

Przy czarnym diamencie oprócz masy warto zwracać uwagę na:

• rzeczywiste wymiary w milimetrach,
• proporcje szlifu,
• równomierność koloru,
• polerowanie,
• stan powierzchni,
• pochodzenie barwy.

Mniejszy, dobrze oszlifowany i równomiernie czarny kamień może wyglądać korzystniej niż większy egzemplarz z uszkodzoną powierzchnią lub słabym polerowaniem.

Czy naturalnie czarny diament jest droższy od poddanego obróbce?

Najczęściej naturalne pochodzenie czarnego koloru ma istotne znaczenie dla wartości.

Diamenty o naturalnej barwie Fancy Black są znacznie mniej powszechne niż naturalne diamenty, którym bardzo ciemny wygląd nadano przez obróbkę.

Nie oznacza to jednak, że każdy naturalnie czarny diament będzie droższy od każdego innego diamentu.

Na cenę wpływają również:

• masa,
• wymiary,
• jakość szlifu,
• równomierność barwy,
• stan kamienia,
• dokumentacja laboratoryjna,
• popyt na konkretny typ materiału.

Dlatego nie należy traktować samego określenia „natural black” jako kompletnej oceny wartości.

Czy czarny diament powinien mieć certyfikat?

Przy niewielkim kamieniu nie zawsze jest ekonomiczny sens wykonywania osobnego raportu renomowanego laboratorium.

Przy większym albo wartościowym czarnym diamencie raport może jednak odpowiedzieć na szczególnie ważne pytania:

• czy materiał jest diamentem,
• czy diament ma pochodzenie naturalne czy laboratoryjne,
• czy czarna barwa jest naturalna czy wynika z obróbki,
• jaka jest masa i forma kamienia.

W przypadku nieprzezroczystych czarnych diamentów GIA może stosować raport skoncentrowany na identyfikacji i pochodzeniu koloru.

Raport jest szczególnie wartościowy wtedy, gdy naturalne pochodzenie czarnej barwy wpływa na cenę kamienia.

Jak czyścić czarny diament?

Najbezpieczniejszą metodą domową jest letnia woda, niewielka ilość łagodnego środka myjącego i miękka szczoteczka lub ściereczka.

Przy czarnych diamentach warto zachować większą ostrożność niż wynikałoby wyłącznie z ich wysokiej twardości.

Kamienie mogą zawierać liczne spękania dochodzące do powierzchni, dlatego w warunkach domowych najlepiej unikać:

• myjek ultradźwiękowych,
• intensywnego czyszczenia parą,
• środków ściernych,
• mechanicznego szorowania twardymi szczotkami.

Przed profesjonalnym czyszczeniem lub naprawą warto poinformować jubilera, że biżuteria zawiera czarny diament.

Więcej praktycznych zasad znajdziesz w poradniku jak dbać o biżuterię.

Jak wybrać czarny diament do pierścionka?

Czarny diament w ABGOLD

W ABGOLD dostępna jest osobna kategoria pierścionków z czarnym diamentem, obejmująca modele w różnych oprawach, rozmiarach kamieni i wariantach złota.

Jednym z aktualnych modeli jest pierścionek z czarnym diamentem o masie około 1,50 ct i średnicy około 7,0 mm, osadzonym w żółtym złocie próby 585.

W aktualnej karcie produkt jest opisany jako naturalny czarny diament. Karta podaje masę około 1,50 ct oraz średnicę około 7,0 mm, ale nie podaje osobno pochodzenia czarnej barwy. Naturalne pochodzenie diamentu i naturalne pochodzenie jego barwy są dwoma odrębnymi parametrami gemmologicznymi. Jeżeli pochodzenie barwy ma znaczenie przy zakupie, powinno wynikać z informacji dotyczących konkretnego kamienia lub odpowiedniego raportu laboratoryjnego.

Czarny diament w pracowni ABGOLD

Czarny diament daje bardzo mocny kontrast zarówno z żółtym, jak i białym złotem.

Przy projektowaniu szczególną uwagę zwracamy na:

• stan krawędzi kamienia,
• ewentualne spękania dochodzące do powierzchni,
• stabilność oprawy,
• proporcje kamienia względem szyny,
• ochronę narożników przy szlifach wydłużonych i geometrycznych.

Pierścionki wykonujemy ze złota próby 585, korzystając z własnych odlewów i ręcznego wykończenia w naszej pracowni.

Jeżeli zależy Ci na innym kształcie, wielkości kamienia lub indywidualnej konstrukcji, możemy sprawdzić możliwość przygotowania biżuterii na indywidualne zamówienie.

Pozostałe pierścionki można zobaczyć również w kategorii pierścionków z diamentami.

FAQ – czarny diament w biżuterii

Czy czarny diament jest prawdziwym diamentem?

Tak. Czarny diament ma podstawową strukturę i skład diamentu. Jego ciemny wygląd może być związany z bardzo licznymi inkluzjami, spękaniami i innymi cechami albo wynikać z obróbki koloru.

Dlaczego naturalny czarny diament jest czarny?

Najczęściej odpowiadają za to liczne ciemne inkluzje i struktury, między innymi grafit, tlenki żelaza, siarczki, chmury drobnych wrostków i materiał obecny w spękaniach. Mechanizm może różnić się między kamieniami.

Czy naturalny czarny diament zawsze ma naturalną barwę?

Nie. Naturalny diament może zostać poddany obróbce zmieniającej jego kolor na czarny lub bardzo ciemny. Naturalne pochodzenie diamentu i naturalne pochodzenie jego barwy to dwie różne informacje.

Co oznacza grafityzacja czarnego diamentu?

Grafityzacja oznacza powstawanie obszarów grafitu z materiału węglowego w określonych warunkach. Przy obróbce wysokotemperaturowej czarnych diamentów może zachodzić przede wszystkim w spękaniach i w pobliżu niektórych inkluzji, zwiększając absorpcję światła i nadając kamieniowi ciemniejszy wygląd.

Czy większość czarnych diamentów jest obrabiana?

Obróbka czarnych diamentów jest bardzo powszechna, a diamenty o czarnej barwie uzyskanej przez wysoką temperaturę lub napromienianie stanowią znaczącą część rynku.

Czy napromieniany czarny diament jest bezpieczny?

Tak. Profesjonalnie napromienione diamenty dopuszczone do obrotu jubilerskiego nie stanowią zagrożenia radiacyjnego dla użytkownika.

Co oznacza Fancy Black?

Fancy Black jest określeniem koloru stosowanym przy odpowiednich czarnych diamentach w systemie oceny diamentów barwnych GIA.

Czy czarny diament ma ocenę VVS lub VS?

Nieprzezroczyste czarne diamenty nie są oceniane pod względem czystości dokładnie tak samo jak przezroczyste diamenty D–Z. Bardzo liczne inkluzje często są właśnie częścią mechanizmu tworzącego ich czarny wygląd.

Jaka jest twardość czarnego diamentu?

Tak jak inne diamenty ma twardość 10 w skali Mohsa. Może jednak ulec wyszczerbieniu lub pęknięciu przy mocnym uderzeniu, szczególnie gdy zawiera dużo spękań.

Czy czarny diament nadaje się do pierścionka zaręczynowego?

Tak. Jest bardzo odporny na zarysowania i może dobrze sprawdzać się w biżuterii noszonej regularnie, pod warunkiem prawidłowego osadzenia i ochrony przed mocnymi uderzeniami.

Czy carbonado to zwykły czarny diament?

Nie. Carbonado jest naturalnym polikrystalicznym materiałem diamentowym złożonym z wielu drobnych kryształów. Różni się strukturą od typowego pojedynczego kryształu czarnego diamentu jubilerskiego.

Czy istnieje czarny diament laboratoryjny?

Tak. Laboratoryjnie wytwarzane czarne diamenty istnieją. Należy je odróżniać zarówno od naturalnych czarnych diamentów, jak i od naturalnych diamentów, których kolor został później zmodyfikowany.

Czy czarny diament jest tym samym co czarny spinel?

Nie. Spinel jest innym minerałem i ma twardość około 8 Mohsa. Może wyglądać podobnie, ale mineralogicznie nie jest diamentem.

Czy czarny diament jest tym samym co onyks?

Nie. Onyks jest materiałem chalcedonowym i ma inne właściwości mineralogiczne oraz znacznie niższą twardość.

Jak czyścić czarny diament?

Najbezpieczniejsze są letnia woda, łagodny środek myjący i miękka szczoteczka lub ściereczka. Ze względu na liczne spękania występujące w części czarnych diamentów warto zachować ostrożność z ultradźwiękami i parą.